Oorpijn. Het is één van die pijnen die je echt gek kunnen maken.
▶Inhoudsopgave
Of je nu een kind hebt dat de hele nacht huilt, of zelf met een doof gevoel en een zeurende pijn in bed ligt: je wilt gewoon dat het stopt.
In Nederland is de huisarts je eerste stop. Maar wat doet die huisarts nu eigenlijk echt? Wij nemen je mee achter de schermen van de spreekkamer. Geen ingewikkelde medische termen, maar gewoon eerlijk uitleggen wat er gebeurt.
De eerste check: Luisteren en kijken
Je komt binnen, de pijn is soms ondragelijk. De huisarts begint niet meteen met pillen voorschrijven.
Het begint met goed kijken en luisteren. De huisarts gebruikt een oorspoeler of een otoscoop – dat is dat apparaatje met een lampje – om in je oor te kijken. Het doel?
Snel beoordelen of het gaat om een uitwendige ontsteking (van het oor zelf) of een middenoorontsteking. Bij kinderen, vooral peuters en kleuters, is een middenoorontsteking vaak de boosdoener.
Bij volwassenen komt een ontsteking van de gehoorgang ook veel voor, zeker na zwemmen (zwemmersoor).
De huisarts controleert ook het trommelvlies. Is het rood? Opgezet? Of zit er misschien pus achter? Dit bepaalt vaak al direct de vervolgstap.
Middenoorontsteking: De klassieker bij kinderen
Een middenoorontsteking, otitis media, is in Nederland een van de meest voorkomende redenen voor een huisartsbezoek bij kinderen.
Het ontstaat vaak na een verkoudheid. Het slijmvlies in de keel en neus zit vol, en via de buis van Eustachius (een klein buisje tussen het oor en de keel) kan het slijm en vocht zich ophopen in het middenoor. De huisarts kijkt hier kritisch naar. Bij kinderen onder de twee jaar wordt er vaak sneller een antibiotica-kuur overwogen, maar de richtlijnen zijn streng geworden.
De huisarts in Nederland hanteert het 'wait and see' beleid. Vaak wordt eerst pijnstilling geadviseerd, zoals paracetamol of ibuprofen.
Wanneer wél antibiotica?
Dit verlaagt de koorts en vermindert de pijn, terwijl het lichaam zelf het virus of de bacterie bestrijdt.
De huisarts schrijft niet zomaar antibiotica voor. In Nederland volgen artsen de NHG-standaard (Nederlandse Huisartsen Genootschap). Antibiotica worden voorgeschreven als:
- De pijn hevig is en langer dan 48 uur aanhoudt.
- Er sprake is van koorts boven de 39 graden.
- Er vocht achter het trommelvlies zichtbaar is bij een kind jonger dan 2 jaar.
Bij oudere kinderen en volwassenen wordt vaak nog langer afgewacht. Antibiotica doden bacteriën, maar helpen niet tegen virussen (de meeste oorontstekingen zijn viraal).
Bovendien zorgt antibioticagebruik voor resistentie. De huisarts weegt dit altijd zorgvuldig af.
Uitwendige oorontsteking: Zwemmersoor
Een uitwendige oorontsteking (otitis externa) voelt anders. Het doet vaak pijn als je aan het oor trekt of als je op de zijkant ligt.
De gehoorgang is rood en gezwollen. Dit ontstaat vaak door vocht in het oor (zwemmen, douchen) of door beschadiging van de huid (door wattenstaafjes). De behandeling hier is anders. Antibiotica-pillen werken vaak niet goed omdat de ontsteking in de huid zit.
De huisarts schrijft vaak oordruppels voor. Deze druppels bevatten vaak een mix van een antibioticum en een corticosteroïd (ontstekingsremmer).
Een bekend merk dat vaak wordt voorgeschreven is Otosporin, maar er zijn verschillende generieke varianten.
Let op: Bij een gescheurd trommelvlies mag je lang niet alle oordruppels gebruiken. De huisarts controleert dit altijd eerst. Gebruik je verkeerde druppels bij een gat in het trommelvlies? Dan kan het middel het binnenoor beschadigen.
Pijnstilling: De eerste hulp
Wat de huisarts ook vast voorschrijft: pijnstilling. Oorpijn is intens en verstorend voor de slaap.
Paracetamol is het middel eerste keus. Volwassenen mogen tot 4 keer per dag 1000 mg innemen.
Kinderen krijgen een dosis op basis van hun gewicht. Is paracetamol niet genoeg? Dan kan de huisarts ibuprofen (een NSAID) adviseren. Dit werkt ontstekingsremmend.
Wel is het belangrijk om dit bij kinderen altijd in overleg te doen, en niet op een lege maag in te nemen. Een ouder trucje: een warm washandje tegen het oor houden.
Dit verlicht de pijn vaak direct, al is het maar voor even. De huisarts zal dit zeker aanraden als je vraagt naar een 'natuurlijke' manier van pijnverlichting.
De wattenstaafjes-verboden zone
Een veelvoorkomend probleem waar de huisarts in Nederland elke dag mee te maken krijgt: oorsmeer en wattenstaafjes. Nederlanders zijn dol op schoonmaken, maar de huisarts zucht er soms van.
De oren zijn een zelfreinigend systeem. Het oorsmeer (cerumen) zorgt ervoor dat het oor schoon blijft en vocht afstoot.
Door met wattenstaafjes in het oor te peuteren, duw je het vuil alleen maar dieper en beschadig je de huid. Dit leidt tot ontstekingen en oorsmeerpropjes. Als je met oorpijn bij de huisarts komt, controleert hij ook altijd op oorsmeer.
Een prop oorsmeer kan namelijk precies dezelfde pijn geven als een ontsteking. De huisarts kan dit ter plekke wegspuiten (uitspuiten) of verwijderen met een haakje. Een doktersassistentie doet dit vaak, maar bij complexe gevallen doet de huisarts het zelf.
Verwijzing naar de KNO-arts
De meeste oorproblemen lost de huisarts zelf op. Maar soms is extra hulp nodig.
- Als de ontsteking niet reageert op behandeling.
- Bij terugkerende ontstekingen (meer dan 4 tot 6 keer per jaar bij kinderen).
- Als er vermoeden is van een gat in het trommelvlies dat niet vanzelf geneest.
- Bij ernstige complicaties, zoals een uitbreiding van de infectie naar het bot (mastoiditis). Dit komt gelukkig zelden voor.
De huisarts verwijst je door naar de KNO-arts (Keel-Neus-Oor) in de volgende situaties: De KNO-arts kan onderzoek doen naar de gehoorgang en het trommelvlies, en eventueel een buisje plaatsen (pauzenbuisje) bij kinderen die voortdurend vocht achter het oor hebben.
De rol van de doktersassistentie
In Nederland werkt de huisarts nauw samen met de praktijkondersteuner en doktersassistentie. Als je belt met oorpijn, beoordeelt de assistent eerst hoe urgent het is.
Ze volgen hiervoor triage-protocollen. Is het een kind onder de 6 maanden? Dan is een afspraak altijd direct nodig.
Bij koorts boven de 40 graden of bij een kind dat niet meer drinkt, kun je hier lezen wat de huisarts bij koorts bij volwassenen doet en moet je direct bellen.
De assistent kan soms al advies geven over pijnstilling voordat je überhaupt de spreekkamer inloopt.
Preventie: Voorkomen is beter dan genezen
De huisarts geeft niet alleen behandelingen, maar ook advies. Voorkomen van oorontsteking is vaak beter.
Bij zwemmen: Draag een badmuts of oordoppen als je gevoelig bent voor zwemmersoor. Droog je oren na het zwemmen goed af (niet met een föhn op hete stand, maar met een handdoek). Bij verkoudheid: Zorg voor goede neusverzorging.
Als de neus vrij is, kan de buis van Eustachius beter werken. Bij kinderen kan neusspray met zout water helpen om het slijm los te maken.
En nogmaals: vermijd wattenstaafjes. Laat het oor met rust.
Als je het gevoel hebt dat het oor verstopt zit, ga dan naar de huisarts en niet naar de drogist voor een staafje.
Conclusie
De huisarts is je gids bij oorpijn. Hij of zij beoordeelt de ernst, kijkt naar het trommelvlies en kiest de juiste behandeling. Of het nu gaat om een antibioticakuur, oordruppels of alleen pijnstilling: het doel is altijd om de pijn te verlagen en complicaties te voorkomen.
Vertrouw op het advies, en bij twijfel: altijd bellen. Want met oren moet je niet spelen.