Hoe communiceer je effectief met je huisarts als je geen Nederlands spreekt

Stel je voor: je voelt je niet lekker, je hebt pijn of je maakt je zorgen over je gezondheid. Je belt de huisarts voor een afspraak.

Maar zodra de assistente begint te praten, voel je die bekende knoop in je maag. Je verstaat niet alles, je durft niet goed te vragen en je bent bang dat je niet serieus wordt genomen. Herkenbaar? Je bent echt niet de enige.

In Nederland heeft bijna 1 op de 5 mensen een niet-Nederlandse thuistaal.

Toch is het zorgstelsel soms nog best een uitdaging als je de taal niet vloeiend beheerst. Maar maak je geen zorgen. Met de juiste voorbereiding en een paar slimme trucs kun je gewoon goede zorg krijgen. In dit artikel lees je hoe je dat doet, zonder stress en met vertrouwen.

De voorbereiding is het halve werk

Voordat je überhaupt de telefoon pakt of naar de praktijk loopt, kun je al veel doen.

Een goede voorbereiding zorgt ervoor dat je minder snel in de stress schiet als de arts iets vraagt wat je niet meteen begrijpt. Schrijf op wat je kwijt wilt. Gebruik hiervoor gewoon je moedertaal. Het maakt niet uit of het netjes is, als je het maar voor jezelf begrijpt.

Maak een lijstje voor jezelf

Noteer de belangrijkste klachten: waar doet het pijn, sinds wanneer, en wat maakt het erger of beter? Denk ook na over vragen die je hebt.

Wat wil je weten van de dokter? Wil je weten of het ernstig is?

Of wat je kunt doen om het te verhelpen? Als je dit van tevoren opschrijft, hoef je niet bang te zijn dat je iets belangrijks vergeet te zeggen. Een handige tip: gebruik een vertaalapp op je telefoon, zoals Google Translate of DeepL.

Je kunt je lijstje vertalen naar het Nederlands. Print het uit of neem het mee op je telefoon.

Zo kun je het aan de arts laten zien als dat nodig is. Let wel op: vertaalapps zijn handig, maar niet perfect. Ze zijn een hulpmiddel, geen vervanging van een goede gesprek.

Gebruik de juiste hulpmiddelen in de praktijk

Veel mensen denken dat ze het alleen moeten redden, maar dat is een misverstand. De Nederlandse zorg is erop ingericht om iedereen te helpen, ongeacht de taal.

Je moet alleen weten wat er beschikbaar is. In bijna elke huisartsenpraktijk werken praktijkondersteuners. Dit zijn vaak verpleegkundigen die veel vragen beantwoorden over bijvoorbeeld diabetes, astma of hart- en vaatziekten.

De praktijkondersteuner of assistente

Soms spreken zij meerdere talen. Vraag bij de balie of er iemand is die jouw taal spreekt.

Als dat niet zo is, kunnen zij vaak wel een vertaaltelefoon regelen. Dit is een dienst waarbij een professionele tolk via de telefoon meeluistert en vertaalt. Dit is vaak sneller en beter dan een app.

De schrijftolk en visuele hulp

Heb je moeite met horen of met spreken? Dan is een schrijftolk een uitkomst.

Een schrijftolk typt wat de arts zegt, zodat je het op een scherm kunt lezen.

Dit kan in de spreekkamer op een laptop of tablet. Veel praktijken hebben hier ervaring mee, maar je moet er wel om vragen. Het is handig om dit bij het maken van de afspraak al te melden, dan kan de arts rekening houden met de tijd. Daarnaast zijn visuele hulpmiddelen heel waardevol.

Artsen hebben vaak anatomische platen of tekeningen liggen. Je kunt aanwijzen waar het pijn doet.

Gebruik je handen en gebaren om uit te leggen wat je voelt. Een beeld zegt soms meer dan duizend woorden, zelfs als je dezelfde taal spreekt.

De afspraak: tips voor het gesprek

Je zit in de spreekkamer. De arts stelt vragen.

Neem iemand mee

Dit is het moment om je voorbereiding te gebruiken. Dit is misschien wel de allerbelangrijkste tip: neem iemand mee die Nederlands spreekt. Dit hoeft geen professionele tolk te zijn.

Een vriend, een buurman, een familielid of een collega kan al helpen. Zorg wel dat je die persoon vertrouwt.

Je spreekt over persoonlijke gezondheidsgegevens, dus het moet iemand zijn die hier zorgvuldig mee omgaat.

Spreek af in een taal die jij begrijpt

Vooraf bespreek je met degene die meegaat wat je wilt vertellen. Geef aan dat hij of zij vooral moet helpen met vertalen, maar dat jij zelf het verhaal wilt doen. Zo behoud je de regie over je eigen verhaal. De huisarts spreekt soms Engels, Duits of Frans.

Dit hangt af van de arts en de praktijk. Vraag bij het maken van de afspraak direct: "Spreekt de dokter Engels?" of "Is er een arts die Spaans spreekt?".

Zo voorkom je dat je in de spreekkamer voor verassingen komt te staan. Als de arts een vreemde taal spreekt, let dan op dat je duidelijk maakt dat je geen moedertaalspreker bent. Spreek langzamer en gebruik eenvoudige woorden.

Het is beter om een simpel gesprek te hebben in het Engels dan een ingewikkeld gesprek dat je niet begrijpt in het Nederlands.

Gebruik de 'teken-techniek'

Wees niet bang om te tekenen. Neem een pen en papier mee. Teken een lichaam en omcirkel waar je pijn hebt.

Of teken een pijl die aangeeft of de pijn schiet of zeurt.

Artsen zijn visueel ingesteld en dit helpt hen enorm om jouw klacht te begrijpen. Dit werkt trouwens ook als je wel Nederlands spreekt, maar moeite hebt om een pijn te beschrijven. Een andere handige techniek is de pijn-schaal.

Vraag de arts naar de 'pijnschaal van 1 tot 10'. Dit is een universeel systeem. Je kunt aangeven: "Mijn pijn is een 7." Dit is een getal dat iedereen begrijpt, ongeacht de taal.

Na het bezoek: de nazorg

De afspraak is voorbij. Je hebt medicijnen gekregen of een verwijsbrief voor het ziekenhuis.

Medicatie en bijsluiters

Nu is het belangrijk dat je dit thuis ook begrijpt. Medicijnen zijn vaak voorzien van een sticker met de naam van de patiënt en de dosering. Vraag de assistente om de instructies hardop voor te lezen terwijl jij luistert.

Sommige apotheken hebben meertalige bijsluiters. Je kunt ook de app van de apotheek downloaden, zoals die van de Etos, Kruidvat of een lokale drogist.

Vaak kun je daar de bijsluiter in het Engels of andere talen vinden.

Twijfel je over de werking of de bijwerkingen? Bel de apotheek of de huisarts terug. Het is beter om een keer te veel te bellen dan een verkeerde pil te slikken. Voordat je de kamer uitloopt, vat het gesprek samen.

De afspraak samenvatten

Zeg: "Laat me even samenvatten wat ik begrepen heb." En herhaal in je eigen woorden wat de arts gezegd heeft. Dit hoeft niet in perfect Nederlands.

Je kunt het in het Engels doen of met hulp van de persoon die meekwam. Dit voorkomt misverstanden. De arts kan dan direct corrigeren als je iets verkeerd hebt begrepen. Vraag ook altijd om een schriftelijke samenvatting.

De meeste huisartsen schrijven een briefje na afloop van het consult. Dit heet een consultverslag.

Vraag of dit naar je gemaild kan worden. Je kunt de mail dan later thuis vertalen met een vertaaltool.

Extra hulpbronnen en organisaties

Er zijn organisaties die je kunnen helpen bij het navigeren door de Nederlandse zorg. Een bekende organisatie is Pharos.

Dit is een kenniscentrum voor gezondheid en zorg voor mensen met een lage taalvaardigheid of een andere culturele achtergrond.

Zij hebben veel folders en websites in eenvoudig Nederlands en in andere talen. Ook het Rode Kruis of Vluchtelingenwerk kunnen soms helpen met het vinden van een tolk of begeleiding naar de huisarts. Informeer bij de gemeente welke hulp er lokaal beschikbaar is.

Digitale tools voor dagelijks gebruik

Veel gemeenten hebben een 'taalhuis' of een 'inloop' waar je gratis hulp kunt krijgen bij het begrijpen van brieven of het bellen van instanties. Naast de huisarts zijn er apps die je dagelijks kunt gebruiken.

Denk aan de app van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu). Hier vind je betrouwbare informatie over ziektes en vaccinaties in heldere taal. Ook de website van Thuisarts.nl is een bron van betrouwbare informatie. Hoewel de site in het Nederlands is, kun je de pagina's vertalen via je browser.

Dit is handig om thuis nog even na te lezen wat de arts precies gezegd heeft.

Een andere handige app is 'Moet ik naar de dokter?'. Dit is een hulpmiddel om in te schatten hoe urgent je klacht is. De vragen zijn simpel en visueel opgebouwd. Dit helpt je om te beslissen of je direct moet bellen of dat het nog even kan wachten.

Conclusie: Jij bent de baas over je gezondheid

Het telefonisch een afspraak maken bij de huisarts zonder Nederlands te spreken is een uitdaging, maar het is zeker niet onmogelijk.

De sleutel ligt in voorbereiding, het durven vragen om hulp en het slim gebruiken van beschikbare middelen. Vergeet nooit dat jij de patiënt bent. Jij hebt recht op begrijpelijke zorg.

Het is de verantwoordelijkheid van de zorgverlener om ervoor te zorgen dat jij begrijpt wat er gebeurt. Geef niet op als het niet meteen lukt.

Elke keer dat je belt of op bezoek gaat, wordt het makkelijker.

Je leert de praktijk kennen, je leert de woorden en je bouwt vertrouwen op. Jouw gezondheid is belangrijk, en met deze tips kun je ervoor zorgen dat je de beste zorg krijgt, ongeacht de taalbarrière.